ZAMONAVIY INGLIZ BADIIY ADABIYOTIDA ADABIY ALLUZIYALARNI AVTOMATIK ANIQLASH: RAQAMLI INTERTEKSTUALLIK VA MASHINALI O‘QITISH
Kalit so‘zlar:
raqamli intertekstuallik, mashinali o‘qitish, adabiy alluziya, zamonaviy ingliz badiiy adabiyoti, tabiiy tilni qayta ishlash, distant reading, semantik o‘xshashlik, kompyuter filologiyasi, matnlarni qazib olish, raqamli gumanitar fanlar.Abstrak
Mazkur maqolada zamonaviy ingliz badiiy adabiyotida adabiy alluziyalarni avtomatik aniqlashda mashinali o‘qitish texnologiyalarining o‘rni tahlil qilinadi. Raqamli davrda intertekstuallik endi faqat tadqiqotchining intuitiv ravishda matnlararo bog‘liqliklarni aniqlashi bilan cheklanmay, balki matnlar o‘rtasidagi leksik, semantik va strukturaviy munosabatlarni aniqlovchi kompyuter usullari orqali ham o‘rganilmoqda. Maqolada tabiiy tilni qayta ishlash (NLP), semantik o‘xshashlik modellari va distant reading metodlarining ochiq hamda yashirin alluziyalarni aniqlashdagi imkoniyatlari va cheklovlari ko‘rib chiqiladi. Mashinali o‘qitish usullari yirik adabiy korpuslarni tahlil qilish, yashirin intertekstual bog‘lanishlarni aniqlash hamda zamonaviy badiiy asarlarni avvalgi adabiy an’analar bilan qiyoslash imkonini berishi asoslab beriladi. Shu bilan birga, adabiy alluziyalarni aniqlashda madaniy xotira, muallif niyati, kinoya va kontekstual nozikliklar muhim ahamiyat kasb etishi sababli avtomatlashtirilgan tahlil inson interpretatsiyasini to‘liq almashtira olmasligi ta’kidlanadi. Tadqiqot xulosasida hisoblash usullari va an’anaviy filologik tahlilni uyg‘unlashtirgan gibrid yondashuv eng samarali model sifatida e’tirof etiladi.
Библиографические ссылки
1. Barré J. Latent structures of intertextuality in French fiction: How literary recognition and subgenres are framing textuality // Proceedings of the Computational Humanities Research Conference. – 2024. – URL: https://arxiv.org/abs/2410.17759
2. Ciotti F. Distant reading in literary studies: A methodology in quest of theory // Testo e Senso. – 2021. – Vol. 23. – P. 195–215.
3. Fu B., Zhang Y., Li H. A novel text reuse detection method for ancient Chinese literature based on large language models // Applied Sciences. – 2025. – Vol. 15, No. 19. – Art. 10475. – DOI: 10.3390/app151910475.
4. Hatzel H.O., Stiemer H., Biemann C., Gius E. Machine learning in computational literary studies // it – Information Technology. – 2023. – Vol. 65, No. 4–5. – P. 200–217. – DOI: 10.1515/itit-2023-0041.
5. Lau P.K., McManus S.M. Mining asymmetric intertextuality // arXiv. – 2024. – URL: https://arxiv.org/abs/2410.15145
6. Leavy S. Curatr: A machine learning approach to semantic search and curation in digital humanities // arXiv. – 2023. – URL: https://arxiv.org/abs/2306.08020
7. Nantke J. Intertextuality research // Digital Humanities and Literary Studies. – Heidelberg: Heidelberg University Publishing, 2024.
8. Salmi H. Textuality as amplification: Reconsidering close reading and distant reading // Rethinking History. – 2024. – Vol. 28, No. 3. – P. 327–346. – DOI: 10.1080/13642529.2024.2360318.
9. Shi B., Zhang L., Wang Y. SCAD: Self-supervised contrastive learning for allusion detection in classical poetic texts // Humanities and Social Sciences Communications. – 2026. – Vol. 13. – Article 6627. – DOI: 10.1057/s41599-026-06627-z.
10. Xing Y., Liu J., Chen M. Modelling intertextuality with n-gram embeddings // arXiv. – 2025. – URL: https://arxiv.org/abs/2509.06637.