IOT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANGAN HOLDA TALABALARNING PROFESSIONAL KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Kalit so‘zlar:
narsalar interneti, IoT, professional kompetensiya, texnik ta’lim, muhandislik ta’limi, Sanoat 4.0, loyihaga asoslangan o‘qitish, raqamli kompetensiya, masofaviy laboratoriya, professional tayyorgarlik.Abstrak
Sanoatning raqamli transformatsiyasi va Sanoat 4.0 konsepsiyalarining tarqalishi
muhandislik mutaxassisligi talabalarining kasbiy tayyorgarligini oshirishni taqozo
etadi. Narsalar interneti (IoT) kelajakdagi mutaxassislar uchun nazariy, dasturiy,
apparat va loyihaga asoslangan o‘qitishni integratsiyalash imkonini beruvchi istiqbolli
texnologiyadir. Ushbu tadqiqotning maqsadi talabalarning kasbiy kompetensiyalarini
rivojlantirish uchun IoT texnologiyalarining pedagogik salohiyatini aniqlash va ularni
ta’lim jarayoniga integratsiya qilish uchun strukturaviy-metodologik yondashuvni
ishlab chiqishdir. Tadqiqot Scopusda indekslangan va IoT ta’limi, loyihaga asoslangan
o‘qitish, masofaviy laboratoriyalar, Sanoat 4.0 hamda muhandislik kadrlarini amaliy
tayyorlashga bag‘ishlangan ilmiy nashrlarning qiyosiy va mazmuniy tahliliga
asoslangan. Kasbiy tayyorgarlikda IoTdan samarali foydalanish individual qurilmalar
yoki dasturiy platformalarni o‘rganishga emas, balki talabalarning “ma’lumotlarni
yig‘ish – uzatish – qayta ishlash – tahlil – qaror qabul qilish – obyektni boshqarish”
integratsiyalashgan siklini yakunlashiga asoslangan bo‘lishi kerakligi aniqlandi.
O‘tkazilgan tahlil asosida professional kompetensiyaning texnik-tizimli, dasturiy-
tahliliy, axborot-tarmoq, loyiha-tadqiqot va kommunikativ-refleksiv komponentlari
aniqlandi. Ularni rivojlantirish uchun diagnostik-motivatsion, instrumental-texnologik,
loyiha-integratsion va baholash-refleksiv bosqichlarini o‘z ichiga olgan to‘rt bosqichli
model taklif qilindi. IoTni loyihaga asoslangan o‘qitish, amaliy laboratoriyalar, bulutli
platformalar, ma’lumotlarni tahlil qilish texnologiyalari va mashinaviy o‘qitish
elementlari bilan integratsiyalashning maqsadga muvofiqligi asoslandi.
Библиографические ссылки
1. Kassab M., DeFranco J., Laplante P. A Systematic Literature Review on Internet of Things in Education: Benefits
and Challenges // Journal of Computer Assisted Learning. – 2020. – Vol. 36, No. 2. – P. 115–127. – DOI: 10.1111/jcal.12383.
2. Abichandani P., Sivakumar V., Lobo D., Iaboni C., Shekhar P. Internet-of-Things Curriculum, Pedagogy, and
Assessment for STEM Education: A Review of Literature // IEEE Access. – 2022. – Vol. 10. – P. 38351–38369. – DOI:
10.1109/ACCESS.2022.3164709.
3. Chen R., Zheng Y., Xu X., Zhao H., Ren J., Tan H.-Z. STEM Teaching for the Internet of Things Maker Course: A
Teaching Model Based on the Iterative Loop // Sustainability. – 2020. – Vol. 12, No. 14. – Article 5758. – DOI:
10.3390/su12145758.
4. Du B., Chai Y., Huangfu W., Zhou R., Ning H. Undergraduate University Education in Internet of Things
Engineering in China: A Survey // Education Sciences. – 2021. – Vol. 11, No. 5. – Article 202. – DOI:
10.3390/educsci11050202.
5. Mijailović Đ., Đorđević A., Stefanovic M., Vidojević D., Gazizulina A., Projović D. A Cloud-Based with
Microcontroller Platforms System Designed to Educate Students within Digitalization and the Industry 4.0 Paradigm //
Sustainability. – 2021. – Vol. 13, No. 22. – Article 12396. – DOI: 10.3390/su132212396.
6. Paśko Ł., Mądziel M., Stadnicka D., Dec G., Carreras-Coch A., Solé-Beteta X., Pappa L., Stylios C., Mazzei D., Atzeni
D. Plan and Develop Advanced Knowledge and Skills for Future Industrial Employees in the Field of Artificial Intelligence,
Internet of Things and Edge Computing // Sustainability. – 2022. – Vol. 14, No. 6. – Article 3312. – DOI:
10.3390/su14063312.
7. Dec G., Stadnicka D., Paśko Ł., Mądziel M., Figliè R., Mazzei D., Tyrovolas M., Stylios C., Navarro J., Solé-Beteta
X. Role of Academics in Transferring Knowledge and Skills on Artificial Intelligence, Internet of Things and Edge
Computing // Sensors. – 2022. – Vol. 22, No. 7. – Article 2496. – DOI: 10.3390/s22072496.
8. Stadnicka D., Sęp J., Amadio R., Mazzei D., Tyrovolas M., Stylios C., Carreras-Coch A., Merino J. A., Żabiński T.,
Navarro J. Industrial Needs in the Fields of Artificial Intelligence, Internet of Things and Edge Computing // Sensors. –
2022. – Vol. 22, No. 12. – Article 4501. – DOI: 10.3390/s22124501.
9. Ghashim I. A., Arshad M. Internet of Things (IoT)-Based Teaching and Learning: Modern Trends and Open
Challenges // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, No. 21. – Article 15656. – DOI: 10.3390/su152115656.
10. Rao A. R., Elias-Medina A. Designing an Internet of Things Laboratory to Improve Student Understanding of
Secure IoT Systems // Internet of Things and Cyber-Physical Systems. – 2024. – Vol. 4. – P. 154–166. – DOI:
10.1016/j.iotcps.2023.10.002.
11. Jayachandran N., Abdrabou A., Yamane N., Al-Dulaimi A. A Platform for Integrating Internet of Things, Machine
Learning, and Big Data Practicum in Electrical Engineering Curricula // Computers. – 2024. – Vol. 13, No. 8. – Article 198.
– DOI: 10.3390/computers13080198.
12. Amador Nelke S., Kohen-Vacs D., Khomyakov M., Rosienkiewicz M., Helman J., Cholewa M., Molasy M., Górecka A., Gómez-González J.-F., Bourgain M., et al. Enhancing Lessons on the Internet of Things in Science, Technology,
Engineering, and Medical Education with a Remote Lab // Sensors. – 2024. – Vol. 24, No. 19. – Article 6424. – DOI:
10.3390/s24196424.
13. Guevara V., Tupac-Yupanqui M., Vidal-Silva C. Bridging the Gap in IoT Education: A Comparative Analysis of
Project-Based Learning Outcomes Across Industrial, Environmental, and Electrical Engineering Disciplines // Computers.
– 2026. – Vol. 15, No. 2. – Article 98. – DOI: 10.3390/computers15020098.
14. Atajonova S., Abdullayev B. Increasing Information and Communicative Competencies among Teachers of
Technical Universities // AIP Conference Proceedings. – 2024. – Vol. 3244, No. 1. – Article 030032. – DOI:
10.1063/5.0241833.
15. Atajonova S., Abdullayev B. Pedagogical Conditions for the Formation of Information and Communication
Competence of Teachers of Technical Universities // ACTA NUUz. – 2024. – Vol. 1, No. 1.3.1. – P. 81–84.