RAQAMLI TRANSFORMATSIYALASHGAN OLIY TA’LIMDA TALABALARNING NEYRO-AI KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING KOGNITIV-PEDAGOGIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
raqamli transformatsiya, neyro-AI kompetensiyasi, AI savodxonligi, oliy ta’lim, kognitiv boshqaruv, prompt madaniyati, akademik halollik, o‘zini o‘zi boshqarib o‘rganish, tanqidiy fikrlash, pedagogik model.Abstrak
Sun’iy intellektning oliy ta’limga jadal integratsiyalashuvi akademik ta’limning
mohiyati va talabalar kompetensiyalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Universitetlar
oldida talabalarni nafaqat sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishga, balki sun’iy
intellekt vositasidagi ta’lim muhitida tanqidiy fikrlash, yaratilgan axborotni baholash,
kognitiv faoliyatni boshqarish va akademik mas’uliyatni saqlashga tayyorlash vazifasi
tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, sun’iy intellekt savodxonligini
kognitiv o‘zini o‘zi boshqarish, refleksiv mulohaza va axloqiy xabardorlik bilan
birlashtiruvchi neyro-AI kompetensiyasi tushunchasi alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida talabalarning neyro-AI
kompetensiyalarini rivojlantirishning nazariy va pedagogik asoslari o‘rganilgan.
Tadqiqot xalqaro siyosiy-me’yoriy hujjatlar, ilmiy adabiyotlar va oliy ta’limda sun’iy
intellektdan foydalanishga oid zamonaviy tadqiqotlarning narrativ-tahliliy sharhiga
asoslangan. UNESCOning sun’iy intellekt kompetensiyalari doirasi, Yevropa Ittifoqining
AI savodxonligiga doir yondashuvi, OECDning sun’iy intellekt yordamida o‘qitishga oid
qarashlari, shuningdek, kognitiv boshqaruv, o‘zini o‘zi boshqarib o‘rganish va
multimedia ta’limining zamonaviy nazariyalariga alohida e’tibor qaratilgan. Tahlil
natijalari neyro-AI kompetensiyasini sun’iy intellekt yaratgan natijalarni tanqidiy
tekshirish, prompt madaniyati, kognitiv yuklamani boshqarish, multimodal fikrlash,
akademik halollik va refleksiv ta’limni qamrab oluvchi integrativ pedagogik konstrukt
sifatida tushunish lozimligini ko‘rsatadi. Shuningdek, sun’iy intellekt yordamidagi
samarali ta’lim yaratilgan javoblarni passiv qabul qilishga emas, balki talabaning
axborotni mustaqil tahlil qilish, tekshirish, qayta ko‘rib chiqish va asoslash qobiliyatiga
bog‘liq ekanligi aniqlangan. Maqolada oliy ta’lim muassasalarida sun’iy intellektdan
foydalanishni kognitiv mustaqillik va axloqiy mas’uliyat bilan uyg‘unlashtirishga
o‘rgatuvchi jarayonga yo‘naltirilgan pedagogik modelni joriy etish zarurligi xulosa
qilinadi. Bunday yondashuv tahliliy fikrlashni mustahkamlash, refleksiv ta’limni
takomillashtirish hamda raqamli transformatsiyalashgan ta’lim muhitida akademik
mas’uliyatga ega bitiruvchilarni tayyorlashga xizmat qiladi.
Библиографические ссылки
1. World Economic Forum. The Future of Jobs Report 2025. – Geneva: World Economic Forum, 2025.
2. Freeman J. Student Generative AI Survey 2025. – Oxford: Higher Education Policy Institute, 2025.
3. UNESCO. AI Competency Framework for Students. – Paris: UNESCO, 2024.
4. European Union. Artificial Intelligence Act. Article 4: AI Literacy. – 2024.
5. OECD. PISA 2029 Media and Artificial Intelligence Literacy. – Paris: OECD, 2025.
6. Long D., Magerko B. What Is AI Literacy? Competencies and Design Considerations // Proceedings of the 2020
CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. – New York: ACM, 2020.
7. Zimmerman B. J. Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41,
No. 2. – P. 64–70.
8. Sweller J. Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning // Cognitive Science. – 1988. – Vol. 12,
No. 2. – P. 257–285.
9. Mayer R. E. Multimedia Learning. – 3rd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021.
