NUTQ APPARATI DISFUNKSIYALARIDA AQLLI TAQILADIGAN SENSORLAR ORQALI YUTISH VA NUTQ NAFASI KORREKSIYASINING RAQAMLI BIOMETRIK MONITORINGI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

aqlli sensorlar, taqiladigan qurilmalar, nutq nafasi, yutish disfunksiyasi, disfagiya, biometrik monitoring, biologik teskari aloqa, sirtqi elektromiografiya, laringeal mushaklar, bolalar dizartriyasi, neyrologopediya.

Abstrak

Ushbu keng qamrovli va fundamental tadqiqot zamonaviy neyrologopediya, 
kognitiv biotibbiyot muhandisligi, bioinformatika va raqamli sog‘liqni saqlash 
texnologiyalari chorrahasida og‘ir nutq nuqsonlari, xususan, bolalar dizartriyasi, motor 
alaliyasi hamda nevrogen kelib chiqishga ega bo‘lgan yutish disfunksiyalari (disfagiya) 
mavjud bolalarda nutq apparati periferik tizimlarini reabilitatsiya qilish muammolarini 
tubdan o‘rganishga bag‘ishlangan. An’anaviy logopedik korreksiyada nutq nafasi 
dinamikasini va laringeal-faringeal mushaklar koordinatsiyasini aniq va obyektiv 
o‘lchash imkoniyati mavjud emasligi, shuningdek, klinik amaliyotda perseptual-empirik 
baholash usullarining subyektivligi hamda cheklanganligini bartaraf etish maqsadida 
aqlli taqiladigan sensorlar (wearable sensors) va sirtqi elektromiografiya (sEMG) 
mikromassivlariga asoslangan avtomatlashtirilgan raqamli biometrik monitoring 
metodologiyasi ishlab chiqilgan va ilmiy asoslangan. Bolaning servikal (bo‘yin) va 
torakal (ko‘krak qafasi) sohalariga joylashtiriladigan biologik mos keluvchi, 
moslashuvchan pyezorezistiv hamda miografik datchiklar yordamida nafas olish hajmi, 
diafragmal sinxronlik, laringeal mushaklar faolligi va yutish refleksining vaqtlararo 
muvofiqligi millisekundlik hamda mikrovoltlik aniqlikda raqamlashtiriladi va ularning 
matematik qonuniyatlari tahlil qilinadi. Maqolada mazkur raqamli reabilitatsiya 
modelining chuqur neyrofiziologik asoslari, sensor datchiklar yordamida biofeedback 
(biologik teskari aloqa) mexanizmining miqdoriy samaradorligi tahlil etilgan. 

Библиографические ссылки

1. Luria A. R. Higher Cortical Functions in Man. – New York: Springer Science & Business Media, 2012.

2. Duffy J. R. Motor Speech Disorders: Substrates, Differential Diagnosis, and Management. – 4th ed. – St. Louis:

Elsevier Health Sciences, 2019.

3. Vashkevich S., Rushkevich Y. Wearable Sensors and Surface Electromyography in the Assessment of Speech and

Swallowing Disorders // Journal of Neurolinguistics. – 2021. – Vol. 58. – P. 1009–1021.

4. Kent R. D., Kim Y. J. Toward an Objective, Multi-Modal Assessment of Dysarthria: Integrating Acoustic and

Kinematic Features // Clinical Linguistics & Phonetics. – 2018. – Vol. 32, № 9. – P. 789–807.

5. Schall S., Martinez O. Deep Learning and Wearable Sensors in Automatic Speech Therapy Diagnostics // Artificial

Intelligence in Medicine. – 2023. – Vol. 134. – P. 102–115.

6. Mukhammadiev A. S., Boltayev Sh. S. Neyropedagogika va logopediyada raqamli biometrik datchiklardan

foydalanish istiqbollari // O‘zbekiston Maxsus Pedagogika Jurnali. – 2023. – 2-jild, № 4. – B. 45–53.

7. Green J. R., Yunusova Y. Kinematics of Speech Respiration and Articulation in Pediatric Dysarthria // IEEE

Transactions on Biomedical Engineering. – 2020. – Vol. 67, № 4. – P. 1102–1115.

8. Rogers J. A., Huang Y. Wearable Sensors and Flexible Electronics for Clinical Monitoring of Respiratory and

Muscular Functions // Nature Biomedical Engineering. – 2021. – Vol. 5, № 3. – P. 211–226.

9. Steele C. M., Van Lieshout P. Biomechanical and Electromyographic Monitoring of Swallowing Coordination in

Neurogenic Dysphagia // Journal of Speech, Language, and Hearing Research. – 2019. – Vol. 62, № 8. – P. 2611–2628.

10. Malandraki G. A., Lee C. H. Wearable Submental sEMG and Mechano-Acoustic Sensors for Remote Dysphagia

Rehabilitation // Nature Digital Medicine. – 2020. – Vol. 3, № 1. – P. 45–58.

Загрузки

Nashr qilingan

2026-10-05

Nashr

Bo'lim

13.00.00 Pedagogika fanlari

Как цитировать

NUTQ APPARATI DISFUNKSIYALARIDA AQLLI TAQILADIGAN SENSORLAR ORQALI YUTISH VA NUTQ NAFASI KORREKSIYASINING RAQAMLI BIOMETRIK MONITORINGI. (2026). Zamonaviy Ilmiy-Texnik Tadqiqotlar, 2(4), 28-34. https://ijcst.uz/index.php/journal/article/view/285