MARKAZIY OSIYODA YUQORI NATIJALAR SPORTINI DAVLAT TOMONIDAN BOSHQARISH MODELLARI. 1-QISM: O‘ZBEKISTON VA QOZOG‘ISTONNING OLIMPIYA SAMARADORLIGINI QIYOSIY INSTITUTSIONAL-STATISTIK TAHLIL QILISH (1991–2026- YILLAR)
Kalit so‘zlar:
yuqori natijalar sporti, Olimpiya o‘yinlari, Markaziy Osiyo, Olimpiya litsenziyalarining medallarga aylanish koeffitsiyenti, sport siyosati, doping inqirozi, sportni davlat tomonidan boshqarish, yakkakurash sport turlari.Abstrak
Maqolada O‘zbekiston Respublikasi va Qozog‘iston Respublikasida mustaqillik
davrida (1991–2026-yillar) yuqori natijalar sporti tizimlarining rivojlanishi kompleks
qiyosiy tahlil qilingan. Yozgi va qishki Olimpiya o‘yinlaridagi ishtirok natijalariga oid
statistik ma’lumotlar asosida, doping namunalarini qayta tekshirish bo‘yicha Xalqaro
Olimpiya qo‘mitasi (XOQ), Butunjahon antidoping agentligi (WADA) va Sport arbitraj
sudi (CAS)ning rasmiy qarorlari hisobga olingan holda, Olimpiya litsenziyalarining
medallarga aylanish koeffitsiyenti (Medal Conversion Rate — MCR) hamda oltin
medallar bo‘yicha ustunlik indeksi (Golden Conversion) hisoblab chiqilgan.
Institutsional boshqaruv modellari, jumladan, legionerlarni keng jalb etishga
asoslangan, katta resurs talab qiluvchi diversifikatsiyalashgan model (Qozog‘iston)
hamda milliy yakkakurash maktablariga tayanuvchi selektiv-klasterli
monomarkazlashgan model (O‘zbekiston) tadqiq etilgan. Sport farmakologiyasi
sohasidagi tizimli inqiroz va moliyalashtirishning sport o‘yinlari klublari foydasiga
nomutanosib taqsimlanishi Qozog‘istonda Olimpiya natijadorligining pasayishiga olib
kelgani, O‘zbekistonda esa sport zaxirasini tayyorlash tizimini bosqichma-bosqich isloh
qilish va resurslarni maqsadli yo‘naltirish mamlakatning jahon Olimpiya reytingida
tarixiy yutuqqa erishib, eng kuchli 15 davlat qatoriga kirishini ta’minlagani (Parij–2024)
ko‘rsatib berilgan.
Библиографические ссылки
1. Houlihan B., Green M. (Eds.). Comparative Elite Sport Development: Systems, Structures and Public Policy. –
Butterworth-Heinemann, 2008. – URL: https://www.sciencedirect.com/book/edited-
volume/9780750682817/comparative-elite-sport-development.
2. De Bosscher V., Shibli S., Westerbeek H., van Bottenburg M. Successful Elite Sport Policies: An International
Comparison of the Sports Policy Factors Leading to International Sporting Success (SPLISS 2.0) in 15 Nations. – Meyer &
Meyer Sport, 2015. – URL: https://ussa-my.com/assets/SPLISS_report.pdf.
3. International Olympic Committee (IOC). Official Results and Anti-Doping Disciplinary Commission Decisions
(Beijing 2008, London 2012, Rio 2016, Tokyo 2020, Paris 2024). – Lausanne: IOC, 2024. – URL:
commitment-to-clean-olympic-games.
4. World Anti-Doping Agency (WADA). Testing Figures Report & Retroactive Analytical Detection Summary. –
Montreal: WADA, 2023. – URL: https://www.wada-ama.org/en/data-research/anti-doping-statistics.
5. Национальный олимпийский комитет Республики Узбекистан. Статистический сборник участия
спортсменов Узбекистана в Играх XXXIII Олимпиады в Париже. – Ташкент: НОК РУз, 2024. – URL:
6. Аналитический отчёт Высшей аудиторской палаты Республики Казахстан об эффективности
использования бюджетных средств, выделенных на развитие физической культуры и спорта за 2020–2023 годы.
– Астана, 2024. – URL: https://gov.kz/memleket/entities/esep?lang=ru.