SUN’IY INTELLEKT DAVRIDA MEDIASAVODXONLIK: O‘QUVCHILARNI “DEEPFAKE” VA MANIPULYATSIYALARDAN HIMOYALASH MUAMMOLARI
Kalit so‘zlar:
sun’iy intellekt, deepfake, mediasavodxonlik, manipulyatsiya, kritik tafakkur, raqamli ta’lim.Abstrak
Maqolada sun’iy intellekt texnologiyalari, xususan “deepfake” usullarining ta’lim
va yoshlar ongiga ta’siri masalasi ko’rib chiqiladi. Zamonaviy raqamli muhitda
o’quvchilar katta hajmdagi vizual-audio kontent bilan uchrashadi, biroq ko'pchiligi
uning haqiqiyligini tanqidiy baholash ko‘nikmasiga ega emas. Maqola maqsadi –
mediasavodxonlikni shakllantirishning nazariy asoslarini o‘rganish hamda deepfake’ni
aniqlash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdir. Tadqiqotda kontent-tahlil, qiyosiy
tahlil va so‘rovnoma metodlaridan foydalanilgan. Natijalarga ko‘ra, mediasavodxonlikni
o‘quv jarayoniga tizimli integratsiya qilish o‘quvchilarning manipulyatsiyalarga
chidamliligini sezilarli oshiradi.
Библиографические ссылки
1. Grizzle A. et al. Think Critically, Click Wisely! Media and Information Literate Citizens: UNESCO Media and
Information Literacy Curriculum for Educators and Learners. 2nd ed. – Paris: UNESCO Publishing, 2021. – ISBN 978-92-3-
100448-3.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi Farmoni.
3. Chesney R., Citron D. Deep Fakes: A Looming Challenge for Privacy, Democracy, and National Security //
California Law Review. – 2019. – Vol. 107. – No. 6. – P. 1753–1820.
4. Newman N., Fletcher R., Robertson C. T., Ross Arguedas A., Nielsen R. K. Reuters Institute Digital News Report 2024. – Oxford: Reuters Institute for the Study of Journalism, University of Oxford, 2024.
5. European Commission. Tackling Online Disinformation: A European Approach. COM(2018) 236 final. –
Brussels, 26 April 2018.
6. Potter W. J. Media Literacy. 9th ed. – Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, 2019.
7. Hwang Y., Ryu J. Y., Jeong S.-H. Effects of Disinformation Using Deepfake: The Protective Effect of Media
Literacy Education // Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking. – 2021. – Vol. 24. – No. 3. – P. 188–193. – DOI:
10.1089/cyber.2020.0174.
8. Turos M., Kenyeres A. Z., Szuts Z. Fake Video Detection among Secondary School Students: The Impact of
Sociocultural, Media Literacy and Media Use Factors // Telematics and Informatics Reports. – 2024. – Vol. 15. – Art.
100160.
9. Huang G., Hu B. “A Warning Is Not Enough. Teach Me How to Spot Deepfakes”: Testing Media Literacy
Interventions for Combating Deepfakes // Science Communication. – 2025. – DOI: 10.1177/10755470251382889.
10. Orhan A. Fake News Detection on Social Media: The Predictive Role of University Students’ Critical Thinking
Dispositions and New Media Literacy // Smart Learning Environments. – 2023. – Vol. 10. – No. 1. – P. 1–14. – DOI:
10.1186/s40561-023-00248-8.