TALABALARDA FALSAFIY-REFLEKSIV TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHDA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI REFLEKSIV TOPSHIRIQLARDAN FOYDALANISH METODIKASI
Kalit so‘zlar:
falsafiy-refleksiv tafakkur; sun'iy intellekt (SI); yirik til modellari (LLM); refleksiv topshiriqlar; Sokratik muloqot; tanqidiy tahlil; argumentatsiya (dalillash); metakognitiv ta'lim; konstruktivizm; dialogik pedagogika; pedagogik uchburchak; debat simulatsiyasi; personalizatsiya; portfel baholash; ta'limda raqamli transformatsiya; chatbot-vositachi; refleksiv insho; muqobil fikrlarni baholash; axborot savodxonligi; prompt-savodxonlik.Abstrak
Ushbu maqolada sun'iy intellekt (SI) asosidagi refleksiv topshiriqlar orqali
talabalarning falsafiy-refleksiv tafakkurini rivojlantirish metodikasi nazariy va amaliy
jihatdan yoritilgan. Muallif zamonaviy oliy ta'lim tizimida talabalarga tayyor bilim
uzatish emas, balki mustaqil, tanqidiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish zarurligidan
kelib chiqadi. Maqolada yirik til modellari (LLM)ning ta'limga kirib kelishi bilan bog'liq
imkoniyatlar va xavflar tahlil qilinadi: SI shunchaki tayyor javob manbai sifatida
ishlatilsa, intellektual dangasalikka olib kelishi, ammo "intellektual sparring-sherik"
sifatida loyihalansa, kuchli katalizatorga aylanishi mumkinligi ko'rsatiladi. Ishda beshta
tayanch ko'nikma — savol qo'yish (Sokratik muloqot), dalillash, tanqidiy tahlil, muqobil
fikrlarni baholash va shaxsiy xulosa chiqarish — SI vositasida shakllantiriladigan asosiy
komponentlar sifatida taqdim etilgan. "Talaba–o'qituvchi–SI" pedagogik uchburchagi
modeli, metodikani joriy etishning to'rt bosqichli tuzilmasi (prompt tayyorlash, dialog,
refleksiv insho, guruh muhokamasi), baholash mezonlari (S-D-T-M rubrikasi) hamda 12
haftalik eksperimental tadqiqot dizayni (tajriba va nazorat guruhlari) batafsil bayon
qilingan. Shuningdek, metodikaning afzalliklari (individualizatsiya, tezkor feedback,
motivatsiya) va cheklovlari (bias xavfi, o'qituvchi rolining pasayishi, axloqiy-huquqiy
masalalar) ko'rib chiqilgan. Maqola oliy ta'lim mutaxassislari, pedagoglar, metodistlar
va ta'limda SI integratsiyasi bilan shug'ullanuvchi tadqiqotchilar uchun mo'ljallangan.
Библиографические ссылки
1. Karousos N., Koutouzis E., Verykios V. S. Reviving the Socratic Method with AI: An Interdisciplinary Approach
to Enhancing Critical Thinking in Distance Higher Education. – ResearchGate, 2025.
2. Beyond Automation: Socratic AI, Epistemic Agency, and the Implications of the Emergence of Orchestrated Multi-
Agent Learning Architectures. – arXiv:2508.05116, 2025.
3. An Innovative Socratic Method-Based Artificial Intelligence Platform for Healthcare Education: A Quasi-
Experimental Study. – ScienceDirect, 2026.
4. Investigating the Effects of an LLM-Based Socratic Conversational Agent on Students' Academic Performance
and Reflective Thinking in Higher Education. – ScienceDirect, 2025.
5. Valeri D., Chukhlomin V. Socratic Prompts: Engineered Dialogue as a Tool for AI-Enhanced Educational
Inquiry. – ResearchGate, 2024.
6. Generative AI in Education: From Foundational Insights to the Socratic Playground for Learning. –
arXiv:2501.06682, 2025.
7. Enhancing Critical Thinking in Education by Means of a Socratic Chatbot. – arXiv:2409.05511, 2024.
8. Socratic Wisdom in the Age of AI: A Comparative Study of ChatGPT and Human Tutors in Enhancing Critical
Thinking Skills // Frontiers in Education. – 2025.
9. AI as a Socratic Dialogue Partner: An Intervention Study on Enhancing Students' Critical Thinking Skills. –
ResearchGate, 2026.
10. Kasneci E. et al. ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education
// Learning and Individual Differences. – 2023.
11. Chan C. K. Y., Hu W. Students' Voices on Generative AI: Perceptions, Benefits, and Challenges in Higher
Education // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2023.
12. Vincent-Lancrin S., Vlies R. Trustworthy Artificial Intelligence (AI) in Education: Promises and Challenges. –
OECD Education Working Papers, 2019.
13. Paul R., Elder L. The Miniature Guide to Critical Thinking: Concepts and Tools. – Foundation for Critical Thinking
Press, 2008.
14. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard
University Press, 1978.
15. Dewey J. How We Think: A Restatement of the Relation of Reflective Thinking to the Educative Process. – New
York: D.C. Heath, 1933.
16. Schön D. A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. – New York: Basic Books, 1983.
17. Freire P. Pedagogy of the Oppressed. – New York: Continuum, 1970.