BO‘LAJAK SURDOPEDAGOGLARNI TAYYORLASHDA NUTQIY KOMPETENTLIKNI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
nutqiy kompetentlik, surdopedagogika, kasbiy tayyorgarlik, kommunikativ yondashuv, kompetensiyaviy yondashuv, lingvodidaktika, eshitish qobiliyati buzilgan bolalar, bilingval-bimodal ta’lim, koxlear implantatsiya, psixolingvistik asoslar.Abstrak
Ushbu maqolada bo‘lajak surdopedagoglarni kasbiy tayyorlashda nutqiy
kompetentlikni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari tizimli tahlil qilingan.
Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish bo‘yicha qabul
qilingan davlat dasturlari va surdopedagog kadrlarga qo‘yilayotgan yangi talablar bilan
belgilanadi. Maqolaning maqsadi nutqiy kompetentlik tushunchasining mohiyati va
tarkibiy qismlarini, uni shakllantirishning ilmiy yondashuvlarini (kommunikativ,
kompetensiyaviy, lingvodidaktik, faoliyatga yo‘naltirilgan, konstruktivistik, differensial-
individual, ekologik) hamda psixologik-pedagogik asoslarini aniqlashdan iborat.
Tadqiqotda nazariy tahlil, qiyosiy-tipologik tahlil va konseptual modellashtirish
usullaridan foydalanildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, bo‘lajak surdopedagogning nutqiy
kompetentligi shaxsiy va kasbiy-metodik jihatlarni, shuningdek, diagnostik, korreksion-
metodik, bilingval-bimodal, raqamli-metodik va maslahat-konsultativ komponentlarni
o‘zida mujassam etgan murakkab, dinamik tizimdir. Olingan xulosalar surdopedagogika
yo‘nalishi o‘quv dasturlarini takomillashtirish, malaka talablarini yangilash va metodik
qo‘llanmalar tayyorlash uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Библиографические ссылки
1. Salayeva M. S. Pedagogning kasbiy kompetentligi va professionalizmiga psixologik yondashuv // Maktab va
hayot ilmiy-metodik jurnali. – 2012. – № 2. – B. 29–31.
2. Eshitamiz, ko‘ramiz, chiroyli gapiramiz: metodik qo‘llanma. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2019. – B. 5–12.
3. Зимняя И. А. Ключевые компетентности как результативно-целевая основа компетентностного
подхода в образовании. – М.: Исследовательский центр проблем качества подготовки специалистов, 2004. – С. 5–
13.
4. Леонгард Е. И., Самсонова Е. Г. Речевой слух и речь глухих детей дошкольного возраста. – М.:
Просвещение, 1991. – С. 8–15.
5. Markova A. K. O‘qituvchining kasbiy faoliyati psixologiyasi (rus tilidan tarjima). – Toshkent: O‘qituvchi, 1996.
– B. 47–53.
6. Пассов Е. И. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению. – М.: Просвещение, 1991. –
С. 14–22.
7. Universität zu Köln, Heilpädagogische Fakultät. O‘quv dasturi tuzilmasi. – 2023. – S. 10–14.
8. Зайцева Г. Л. Жестовая речь. Дактилология. – М.: Владос, 2000. – С. 45–53.
9. Королева И. В. Кохлеарная имплантация глухих детей и взрослых. – СПб.: КАРО, 2009. – С. 70–79.
10. Леонгард Е. И., Певзнер Е. Г. Я не хочу молчать. – М.: Дрофа, 2008. – С. 15–22.
11. Gallaudet University. Department of Hearing, Speech and Language Sciences: texnologik vositalar bo‘yicha
qo‘llanma. – 2024.
12. Black P., Wiliam D. Assessment and Classroom Learning // Assessment in Education: Principles, Policy &
Practice. – 1998. – Vol. 5, No. 1. – P. 18–22.
