MATLAB/SIMULINK ASOSIDAGI SIMULYATSIYAGA YO‘NALTIRILGAN FAOL TA’LIM VOSITASIDA “INFORMATIKA” YO‘NALISHI TALABALARINING ALGORITMIK FIKRLASHI VA TIZIMLI MODELLASHTIRISH KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH
Kalit so‘zlar:
MATLAB, Simulink, informatika, algoritmik fikrlash, tizimli modellashtirish, simulyatsiya asosida o‘qitish, faol ta’lim, loyihaviy ta’lim, kompyuterda modellashtirish, raqamli ta’lim muhiti.Abstrak
Axborot texnologiyalari sohasidagi mutaxassislar kasbiy faoliyatining raqamli
transformatsiyasi nafaqat dasturlash tillari va dasturiy vositalarni egallashga, balki
bo‘lajak mutaxassislarning murakkab tizimlarni dekompozitsiya qilish, real
jarayonlarni formallashtirish, hisoblash algoritmlarini ishlab chiqish, modellarni
yaratish va verifikatsiya qilish, hisoblash tajribalarini o‘tkazish hamda olingan
ma’lumotlar asosida qaror qabul qilish qobiliyatiga bo‘lgan talablarni ham oshirmoqda.
Tadqiqotning maqsadi MATLAB/Simulink bazasida simulyatsiyaga yo‘naltirilgan faol
ta’lim vositasida “Informatika” yo‘nalishi talabalarining algoritmik fikrlashi va tizimli
modellashtirish kompetensiyalarini rivojlantirishga qaratilgan metodik yondashuvni
ishlab chiqishdan iborat. Metodologik asos sifatida simulation-based learning, active
learning, problem/project-based learning, experiential learning, formative assessment va
progressive scaffolding konsepsiyalaridan foydalanilgan. Taklif etilayotgan metodika
o‘zaro bog‘liq besh bosqich orqali amalga oshiriladi: masalani konseptuallashtirish,
algoritmlashtirish, kompyuterda modellashtirish, hisoblash tajribasi va
optimallashtirish, natijalarni talqin qilish va loyihaviy qaror qabul qilish. Asosan tayyor
imitatsion modellardan foydalanishga yo‘naltirilgan yondashuvlardan farqli ravishda,
ishlab chiqilgan model muammoni tahlil qilishdan MATLABda algoritm yaratish,
Simulinkda model qurish, uni verifikatsiya qilish, parametrlarni tadqiq etish va
asoslangan qarorni tanlashgacha bo‘lgan majburiy izchil o‘tishni nazarda tutadi.
Algoritmik fikrlash, tizimli modellashtirish, hisoblash-eksperimental faoliyat va
muammolarni hal qilishni qamrab oluvchi baholash mezonlari tizimi ishlab chiqilgan.
Taklif etilayotgan yondashuv MATLAB/Simulinkni nafaqat hisob-kitoblarni bajarishga
mo‘ljallangan dasturiy paket, balki IT yo‘nalishlari talabalarining kasbiy
kompetensiyalarini shakllantiruvchi integratsiyalashgan raqamli muhit sifatida ko‘rib
chiqish imkonini beradi.
Библиографические ссылки
1. Rodríguez-Gómez A., Granados-Fernández R., Lacasa E., Fernández-Marchante C. M., Rodrigo M. A. How to
Teach Frequency Response Easily to Chemical Engineers Using Spreadsheets // Education for Chemical Engineers. – 2025.
– Vol. 53. – P. 91–101. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.06.001.
2. Romero-Cano L. A. Modular Simulation as a Teaching Tool: Integrating MATLAB-Simulink into Heat Transfer
Courses to Promote Active Learning and Conceptual Understanding // Education for Chemical Engineers. – 2025. – Vol.
53. – P. 171–177. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.07.004.
3. Rodgers T. L. Critique – Tools for Sharing: MATLAB-Simulink into Heat Transfer Courses // Education for
Chemical Engineers. – 2025. – Vol. 53. – P. 178–179. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.06.004.
4. Leiva C., Arroyo-Torralvo F., Luna-Galiano Y., Ronda A., Muñoz de la Peña D. Implementation of a Continuous
Assessment System Through the Creation of a Problem Book Using DOCTUS in General Chemistry Subjects // Education
for Chemical Engineers. – 2025. – Vol. 53. – P. 1–7. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.06.003.
5. de Pedro Z. M., Alvarez-Montero A., Casas J. A., Muñoz M. Active Learning in Environmental Engineering:
Combining Interactive Platforms and Project-Based Approaches to Boost Engagement and Academic Performance //
Education for Chemical Engineers. – 2025. – Vol. 53. – P. 161–170. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.09.002.
6. Jamil M. G., Isiaq S. O. Teaching Technology with Technology: Approaches to Bridging Learning and Teaching
Gaps in Simulation-Based Programming Education // International Journal of Educational Technology in Higher Education.
– 2019. – Vol. 16. – Article 25. – DOI: 10.1186/s41239-019-0159-9.
7. Computer-Controlled Systems Virtual Laboratory with MATLAB and Simulink // IFAC-PapersOnLine. – 2025.
– Vol. 59, No. 7. – P. 72–77. – DOI: 10.1016/j.ifacol.2025.08.025.
8. Xue D., Pan F. MATLAB and Simulink in Action: Programming, Scientific Computing and Simulation. – Singapore:
Springer, 2024. – DOI: 10.1007/978-981-99-1176-9.
9. Tang P., Zhang C., Du Y., Xu Y., Wang M., Yu H., Zhang X., Gong J., Zhang H., Sun X. Enhancing Experimental
Teaching of β-Interferon Synthesis Through a Virtual Simulation Platform: Application and Effectiveness Analysis //
Education for Chemical Engineers. – 2025. – Vol. 53. – P. 71–79. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.07.007.
10. Lopez-Fernandez D., Gordillo A., Alarcon P. P., Tovar E. Comparing Traditional Teaching and Game-Based
Learning Using Teacher-Authored Games on Computer Science Education // IEEE Transactions on Education. – 2021. –
Vol. 64. – P. 367–373. – DOI: 10.1109/TE.2021.3057849.
11. Prince M. Does Active Learning Work? A Review of the Research // Journal of Engineering Education. – 2004.
– Vol. 93, No. 3. – P. 223–231.
12. Jamison C. S. E., Fuher J., Wang A., Huang-Saad A. Experiential Learning Implementation in Undergraduate
Engineering Education: A Systematic Search and Review // European Journal of Engineering Education. – 2022. – Vol. 47.
– P. 1356–1379. – DOI: 10.1080/03043797.2022.2031895.
13. Nieto Bermejo M., García Zancajo A., Nieto-Marquez A. Fostering Chemical Engineering Competencies
Through Competition Teams: The UPM MotoStudent Electric Experience // Education for Chemical Engineers. – 2025. –
Vol. 53. – P. 149–160. – DOI: 10.1016/j.ece.2025.09.001.
14. Cole J. S., Spence S. W. T. Using Continuous Assessment to Promote Student Engagement in a Large Class //
European Journal of Engineering Education. – 2012. – Vol. 37. – P. 508–525. – DOI: 10.1080/03043797.2012.719002.
15. Felder R. M., Brent R. Teaching and Learning STEM: A Practical Guide. – San Francisco: Jossey-Bass, 2016.
16. Atajonova S., Zulfikharov I. Improving the Methodology of Effective Organization of Mathematics Courses in
Technical Universities // AIP Conference Proceedings. – 2024. – Vol. 3244, No. 1. – DOI: 10.1063/5.0241836.
17. Boratalievna A. S. Models and Mechanisms for Implementing an Inclusive Approach in Engineering Education
Based on Artificial Intelligence // International Journal of Pedagogics. – 2025. – Vol. 5, No. 5. – P. 110–114.