EFL TALABALARINING MADANIYATLARARO KOMPETENSIYASINI MUSTAQIL TA’LIM ORQALI RIVOJLANTIRISH: SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDAGI PEDAGOGIK MODEL
Kalit so‘zlar:
madaniyatlararo kompetensiya, EFL, mustaqil ta’lim, sun’iy intellekt, o‘zini o‘zi boshqarib o‘rganish, ta’lim oluvchi avtonomiyasi.Abstrak
Madaniyatlararo muloqot jadalligining ortib borishi chet tillarini o‘qitishda faqat
lingvistik kompetensiyani shakllantirish bilan cheklanmasdan, ta’lim oluvchilarning
madaniy jihatdan shartlangan ma’nolarni talqin qilish, turli nuqtayi nazarlarni
qiyoslash, muloqotni vaziyatga moslashtirish va mavjud qarashlarni tanqidiy tahlil
qilish qobiliyatlarini rivojlantirishni talab etadi. Ushbu tadqiqotda oliy ta’limda EFL
talabalarining madaniyatlararo kompetensiyasini mustaqil ta’lim orqali rivojlantirishga
qaratilgan sun’iy intellekt yordamidagi pedagogik model ishlab chiqilgan. Tadqiqotda
madaniyatlararo kompetensiya, ta’lim oluvchi avtonomiyasi, o‘zini o‘zi boshqarib
o‘rganish va sun’iy intellekt yordamidagi til ta’limi nazariyalarini integratsiyalovchi
konseptual-loyihaviy metodologiyadan foydalanilgan. Taklif etilgan model
madaniyatlararo kompetensiyaning to‘rtta o‘lchovini: kognitiv-madaniy, affektiv-
munosabat, xulqiy-kommunikativ va tanqidiy-refleksiv o‘lchovlarni qamrab oladi. Ular
o‘zaro bog‘langan yetti bosqich — o‘rganish, talqin qilish, qiyoslash, o‘zaro muloqot
qilish, tekshirish, refleksiya va transfer orqali rivojlantiriladi. Ta’lim jarayoni,
shuningdek, rejalashtirish, monitoring, yordam izlash, o‘zini o‘zi baholash va
moslashtirishdan iborat o‘zini o‘zi boshqarish sikli bilan qo‘llab-quvvatlanadi. Sun’iy
intellekt ta’lim oluvchining mustaqil mulohazasini almashtirmagan holda tushuntirish,
muqobil nuqtayi nazarlarni taqdim etish, muloqotni simulyatsiya qilish, ma’lumotlarni
tekshirish va formativ qayta aloqa imkoniyatlarini ta’minlovchi pedagogik tayanch
sifatida qaraladi. Tadqiqotda sun’iy intellektning pedagogik qiymati uning ta’lim
oluvchining mustaqil fikrlashini kamaytirishi emas, balki kuchaytirishiga bog‘liqligi
asoslanadi. Model mustaqil madaniyatlararo ta’limni tashkil etish uchun metodik asos
yaratadi hamda kelgusida uni empirik jihatdan tekshirish uchun zamin bo‘lib xizmat
qiladi.
Библиографические ссылки
1. Benson P. Teaching and Researching: Autonomy in Language Learning. – 2nd ed. – London; New York:
Routledge, 2013.
2. Byram M. Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. – Multilingual Matters, 1997.
3. Deardorff D. K. Identification and Assessment of Intercultural Competence as a Student Outcome of
Internationalization // Journal of Studies in International Education. – 2006. – Vol. 10, No. 3. – P. 241–266. – DOI:
10.1177/1028315306287002
4. Gulomova R. Sociolinguistic Competence of L2 Students // TJE – Tematics Journal of Education. – 2020. – DOI:
10.2139/ssrn.3760498
5. Gulomova R. Embracing Cultural Classes: Unveiling the Significance of Culture in EFL Education // O‘zbekiston
davlat jahon tillari universiteti konferensiyalari. – 2024. – P. 665–671.
6. Kramsch C. Context and Culture in Language Teaching. – Oxford: Oxford University Press, 1993.
7. Lo C. K., Yu P. L. H., Xu S., Ng D. T. K., Jong M. S. Y. Exploring the Application of ChatGPT in ESL/EFL Education
and Related Research Issues: A Systematic Review of Empirical Studies // Smart Learning Environments. – 2024. – Vol. 11.
– Article 50. – DOI: 10.1186/s40561-024-00342-5
8. Miao F., Holmes W. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023. – DOI:
10.54675/EWZM9535
9. Zimmerman B. J. Becoming a Self-Regulated Learner: An Overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41,
No. 2. – P. 64–70. – DOI: 10.1207/S15430421TIP4102_2
