“AVESTO” TA’LIMOTIDA MA’NAVIY-AXLOQIY TARBIYA TAMOYILLARINING TARIXIY- PEDAGOGIK EVOLYUTSIYASI VA ZAMONAVIY TA’LIM BILAN UZVIYLIGI
Kalit so‘zlar:
“Avesto”, zardushtiylik, ma’naviy-axloqiy tarbiya, tarixiy- pedagogik evolyutsiya, ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal, asha, pedagogik meros, zamonaviy ta’lim.Abstrak
“Avesto”ning tarbiyaviy merosiga oid mahalliy tadqiqotlarda axloqiy tamoyillar
ko‘pincha o‘zgarmas fazilatlar ro‘yxati sifatida tavsiflanadi, ularning zamonaviy ta’lim
bilan aloqasi esa yetarli dalillarsiz ta’kidlanadi. Maqolada “Avesto”dagi ma’naviy-axloqiy
tamoyillarning tarixiy-pedagogik evolyutsiyasi va zamonaviy ta’lim bilan uzviyligi
tarixiy-pedagogik, manbashunoslik, qiyosiy-tarixiy tahlil va konseptual modellashtirish
metodlari asosida o‘rganiladi. Matnning tarixiy qatlamlarini hisobga olgan to‘rt
bosqichli tahliliy sxema taklif etilib, ezgu fikr, ezgu so‘z va ezgu amal, asha, mehnat va
tabiatga munosabat tamoyillarining o‘z davridagi mazmuni zamonaviy pedagogik
talqinlardan ajratib ko‘rsatiladi. Natijada manba mazmuni, pedagogik talqin va amaliy
qo‘llashni farqlovchi besh yo‘nalishli mualliflik modeli ishlab chiqilib, har bir
qiyoslashning chegaralari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalaridan pedagogika tarixi,
tarbiya nazariyasi va “Tarbiya” fani mashg‘ulotlarida foydalanish mumkin.
Библиографические ссылки
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 6-iyuldagi 422-sonli «Umumiy o‘rta ta’lim
muassasalarida “Tarbiya” fanini bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori. – URL:
2. Avesto: tarixiy-adabiy yodgorlik / Asqar Mahkam tarjimasi. – Toshkent: Sharq, 2001. – 384 b.
3. Aliyev I. T., Ibragimova F. O. «Avesto» ta’limotida ma’naviy-axloqiy qarashlarning pedagogik xususiyatlari //
Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2026. – № 10(1). – B. 321–325.
4. Akramov X. «Avesto»da sog‘lom avlodni tarbiyalashning ijtimoiy jihatlari xususida // Oriental Renaissance:
Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. – 2023. – Vol. 3, № 1. – B. 885–893.
5. Allambergenov E. K. «Avesto» va qoraqalpoq xalq dostoni «Shariyar» // Fan va jamiyat (Science and Society). –
2020. – № 3-2. – B. 15–18.
6. Homidov H. «Avesto» fayzlari. – Toshkent: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 2001. – 96 b.
7. Ibragimova F. O. «Avesto» ta’limotida ma’naviy-axloqiy qadriyatlar // Ta’lim fidoyilari. – 2026. – Vol. 1, № 1 (1-
qism). – B. 117–124.
8. Umarova F. «Avesto»dagi axloqiy g‘oyalar // Jamiyat va innovatsiyalar. – 2023. – Vol. 4, № 9/S. – B. 213–221. –
DOI: 10.47689/2181-1415-vol4-iss9/S-pp213-221.
9. Xayitov Z. «Avesto»da ma’naviy-axloqiy tarbiya masalalari // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2024. – Vol. 1, №
8. – B. 6–9. – DOI: 10.5281/zenodo.15143785.
10. Boyce M. Zoroastrians: Their Religious Beliefs and Practices. – London: Routledge & Kegan Paul, 1979. – 252 p.
11. Humbach H. The Gāthās of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts / in collaboration with J. Elfenbein and
P. O. Skjærvø. – Heidelberg: Carl Winter, 1991. – Pt. 1. – 195 p.; Pt. 2. – 248 p.
12. Zaehner R. C. The Dawn and Twilight of Zoroastrianism. – London: Weidenfeld and Nicolson, 1961. – 371 p.
13. Hintze A. Monotheism the Zoroastrian Way // Journal of the Royal Asiatic Society. – 2014. – Vol. 24, № 2. – P.
225–249. – DOI: 10.1017/S1356186313000333.
14. Skjærvø P. O. The Gathas as Myth and Ritual // The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism / ed. by M.
Stausberg, Y. S.-D. Vevaina. – Chichester: Wiley Blackwell, 2015. – P. 59–68.
15. Stausberg M., Vevaina Y. S.-D. (eds.). The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism / with the assistance of
A. Tessmann. – Chichester: Wiley Blackwell, 2015. – 668 p.
16. Dewey J. Democracy and Education: An Introduction to the Philosophy of Education. – New York: Macmillan,
1916. – 434 p.
17. Kohlberg L. Essays on Moral Development. Vol. 1: The Philosophy of Moral Development. – San Francisco: Harper
& Row, 1981. – 441 p.
18. Noddings N. Caring: A Feminine Approach to Ethics and Moral Education. – Berkeley: University of California
Press, 1984. – 216 p.
19. Lickona T. Educating for Character: How Our Schools Can Teach Respect and Responsibility. – New York: Bantam
Books, 1991. – 478 p.