TALABALARNING MUSTAQIL TA’LIM KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING ZAMONAVIY PEDAGOGIK YONDASHUVLARI
Kalit so‘zlar:
mustaqil ta’lim, mustaqil ta’lim kompetensiyasi, o‘z-o‘zini boshqarish, ta’lim avtonomiyasi, andragogika, geytagogika, o‘z-o‘zini belgilash nazariyasi, metakognitsiya, pedagogik ko‘mak, oliy ta’lim.Abstrak
Maqolada talabalarning mustaqil ta’lim kompetensiyasini rivojlantirishning
zamonaviy pedagogik yondashuvlari tizimli ravishda tadqiq etiladi. Muallif mustaqil
ta’lim kompetensiyasini talabaning o‘z o‘quv faoliyatini maqsadga muvofiq
rejalashtirish, tashkil etish, nazorat qilish va baholash hamda ushbu faoliyat uchun
mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish qobiliyatlarining yaxlit birligi sifatida talqin qiladi.
Tadqiqotda andragogik yondashuv hamda o‘z-o‘zini boshqarish, ta’lim avtonomiyasi,
geytagogika va o‘z-o‘zini belgilash nazariyasiga asoslangan yondashuvlar qiyosiy tahlil
qilinib, ularning mustaqil ta’lim kompetensiyasini rivojlantirishdagi imkoniyatlari va
cheklovlari aniqlanadi. Ishda kompetensiyaning motivatsion, maqsad qo‘yish, tashkiliy-
protsessual, metakognitiv va refleksiv-baholovchi komponentlardan iborat tuzilmasi,
talaba mustaqilligining bosqichlari hamda o‘qituvchi ko‘magini ushbu bosqichlarga
moslashtirish tamoyili asoslanadi. Xulosada mustaqillik tug‘ma xususiyat emas, balki
bosqichma-bosqich shakllantiriladigan kompetensiya ekani va uni rivojlantirishda
integrativ yondashuvning afzalliklari asoslab beriladi.
Библиографические ссылки
1. Knowles M. S. Self-Directed Learning: A Guide for Learners and Teachers. – New York: Association Press, 1975. –
135 p.
2. Holec H. Autonomy and Foreign Language Learning. – Oxford: Pergamon Press, 1981. – 51 p.
3. Ergashbaev S. O‘zbekiston sharoitida uzluksiz ta’lim tizimi orqali yoshlarning ma’naviy dunyoqarashini
rivojlantirish // Объединяя студентов: международные исследования и сотрудничество между дисциплинами. –
2025. – Т. 1, № 1. – С. 314–316.
4. Candy P. C. Self-Direction for Lifelong Learning: A Comprehensive Guide to Theory and Practice. – San Francisco:
Jossey-Bass, 1991. – 567 p.
5. Grow G. O. Teaching Learners to Be Self-Directed // Adult Education Quarterly. – 1991. – Vol. 41, № 3. – P. 125–
149.
6. Deci E. L., Ryan R. M. The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior
// Psychological Inquiry. – 2000. – Vol. 11, № 4. – P. 227–268.
7. Ergashbayev S. Uzluksiz ta’lim tashkil etish orqali yoshlarning ma’naviy-falsafiy dunyoqarashini yuksaltirish //
Bulletin of Contemporary Researches: Multidisciplinary. – 2025. – Vol. 1, № 1. – P. 10–13.
8. Blaschke L. M. Heutagogy and Lifelong Learning: A Review of Heutagogical Practice and Self-Determined Learning
// International Review of Research in Open and Distributed Learning. – 2012. – Vol. 13, № 1. – P. 56–71.
9. Mirzaolimjon o‘g‘li M. M., Shohbozbek E. Yangi O‘zbekistonning ta’lim siyosati va universitetlarning yangi modellari
// Pedagogik islohotlar va ularning yechimlari. – 2025. – Vol. 16, № 1. – B. 325–328.
10. Brookfield S. D. Understanding and Facilitating Adult Learning. – San Francisco: Jossey-Bass, 1986. – 375 p.