O‘QUVCHILARDA YUGURISH ORQALI JISMONIY CHIDAMLILIKNI RIVOJLANTIRISHNING GIGIYENIK VA PEDAGOGIK XUSUSIYATLARI
Kalit so‘zlar:
jismoniy tarbiya, yengil atletika, jismoniy chidamlilik, aerob imkoniyat, oraliqli yugurish, pedagogik tajriba, Ruffye-Dikson indeksi, o‘smirlar fiziologiyasi, o‘yin texnologiyalari.Abstrak
Ushbu maqolada umumta’lim maktablarining jismoniy tarbiya darslarida
o‘quvchilarning chidamliligini yugurish mashqlari vositasida rivojlantirishning
pedagogik hamda gigiyenik xususiyatlari tadqiq etilgan. Asosiy maqsad — yugurish
yuklamalarini o‘quvchilarning yoshiga moslashtirish, tabaqalashtirilgan o‘yin
usullaridan foydalanish hamda mashg‘ulotlarning sanitariya-gigiyena talablariga
muvofiqligini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot 13–14 yoshli 60 nafar o‘smir (nazorat
guruhi — 30 nafar, tajriba guruhi — 30 nafar) ishtirokida pedagogik eksperiment
asosida olib borildi. Tajriba davomida an’anaviy yondashuvdan farqli o‘laroq, oraliqli va
o‘zgaruvchan sur’atdagi yugurish (fartlek) hamda estafeta o‘yinlari qo‘llanildi. Olingan
natijalar tahlili (Styudentning t-mezoni, p < 0,05) qo‘llanilgan innovatsion metodikaning
samaradorligini tasdiqladi: tajriba guruhida 1000 metrga yugurish vaqti o‘rtacha 38
soniyaga qisqardi, aerob imkoniyatlar (6 daqiqalik yugurish) esa 180 metrga
yaxshilandi. Shuningdek, Ruffye-Dikson indeksi orqali yurak-qon tomir tizimi
faoliyatining tezkor tiklanish darajasi (7,4 indeks) qayd etildi. Xulosa sifatida yugurish
mashg‘ulotlarini estafeta o‘yinlari bilan uyg‘unlashtirishning o‘quvchilarni
gipodinamiya xavfidan himoya qilish va ularning umumiy jismoniy holatini
yaxshilashdagi ahamiyati asoslab berilgan.
Библиографические ссылки
1. Javlonbek. Talaba yoshlarda jismoniy chidamlilik sifatlarini rivojlantirishda pedagogik tizimni
takomillashtirishning ilmiy-pedagogik asoslari // Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya. – 2022. – Vol. 1, № 26. –
B. 31–33. – DOI: https://doi.org/10.70413/zdpp-v01-i26-s18360.
2. Xudayberganov O. K. O‘zbekiston Respublikasi IIV akademiyalarida tahsil olayotgan kursantlar, o‘rta va uzoq
masofalarga yuguruvchilarni tayyorlash xususiyatlari // IBAST. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.7758691.
3. Jumaboyeva Z. B. Yengil atletika sportining kelib chiqishi va rivojlanishi tarixi. – 2023. – DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.8279877.
4. Laursen P. B., Jenkins D. G. The Scientific Basis for High-Intensity Interval Training: Optimising Training
Programmes and Maximising Performance in Highly Trained Endurance Athletes // Sports Medicine. – 2002. – Vol. 32, №
1. – P. 53–73. – DOI: 10.2165/00007256-200232010-00003.
5. Joyner M. J., Coyle E. F. Endurance Exercise Performance: The Physiology of Champions // The Journal of
Physiology. – 2008. – Vol. 586, № 1. – P. 35–44. – DOI: https://doi.org/10.1113/jphysiol.2007.143834.
6. Buchheit M., Laursen P. B. High-Intensity Interval Training, Solutions to the Programming Puzzle. Part I:
Cardiopulmonary Emphasis // Sports Medicine. – 2013. – Vol. 43, № 5. – P. 313–338. – DOI: 10.1007/s40279-013-0029-x.
7. Milanović Z., Sporiš G., Weston M. Effectiveness of High-Intensity Interval Training (HIT) and Continuous
Endurance Training for VO₂max Improvements: A Systematic Review and Meta-Analysis of Controlled Trials // Sports
Medicine. – 2015. – Vol. 45, № 10. – P. 1469–1481. – DOI: https://doi.org/10.1007/s40279-015-0365-0.
8. Buchheit M., Laursen P. B. High-Intensity Interval Training, Solutions to the Programming Puzzle. Part II: Anaerobic
Energy, Neuromuscular Load and Practical Applications // Sports Medicine. – 2013. – Vol. 43, № 10. – P. 927–954.
9. Xudoyberdiyev M. Sport maktabi o‘quvchilarida yengil atletika intervalli mashg‘ulotlari yordamida chidamlilikni
oshirish // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2026. – Vol. 4, № 10. – B. 107–111. – DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23133865.
10. Sloth M. et al. Effects of Sprint Interval Training on VO₂max and Aerobic Exercise Performance: A Systematic
Review and Meta-Analysis // Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports. – 2013. – Vol. 23, № 6. – P. e341–e352.
– DOI: https://doi.org/10.1111/sms.12092.
11. Weston K. S., Wisløff U., Coombes J. S. High-Intensity Interval Training in Patients with Lifestyle-Induced
Cardiometabolic Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis // British Journal of Sports Medicine. – 2014. – Vol. 48,
№ 16. – P. 1227–1234. – DOI: https://doi.org/10.1136/bjsports-2013-092576.
12. Матвеев Л. П. Теория и методика физической культуры. – 3-е изд. – Москва: Физкультура и спорт, 2019. –
543 с.