O‘QUVCHILARDA YUGURISH ORQALI JISMONIY CHIDAMLILIKNI RIVOJLANTIRISHNING GIGIYENIK VA PEDAGOGIK XUSUSIYATLARI

Mualliflar

Kalit so‘zlar:

jismoniy tarbiya, yengil atletika, jismoniy chidamlilik, aerob imkoniyat, oraliqli yugurish, pedagogik tajriba, Ruffye-Dikson indeksi, o‘smirlar fiziologiyasi, o‘yin texnologiyalari.

Abstrak

Ushbu maqolada umumta’lim maktablarining jismoniy tarbiya darslarida 
o‘quvchilarning chidamliligini yugurish mashqlari vositasida rivojlantirishning 
pedagogik hamda gigiyenik xususiyatlari tadqiq etilgan. Asosiy maqsad — yugurish 
yuklamalarini o‘quvchilarning yoshiga moslashtirish, tabaqalashtirilgan o‘yin 
usullaridan foydalanish hamda mashg‘ulotlarning sanitariya-gigiyena talablariga 
muvofiqligini tahlil qilishdan iborat. Tadqiqot 13–14 yoshli 60 nafar o‘smir (nazorat 
guruhi — 30 nafar, tajriba guruhi — 30 nafar) ishtirokida pedagogik eksperiment 
asosida olib borildi. Tajriba davomida an’anaviy yondashuvdan farqli o‘laroq, oraliqli va 
o‘zgaruvchan sur’atdagi yugurish (fartlek) hamda estafeta o‘yinlari qo‘llanildi. Olingan 
natijalar tahlili (Styudentning t-mezoni, p < 0,05) qo‘llanilgan innovatsion metodikaning 
samaradorligini tasdiqladi: tajriba guruhida 1000 metrga yugurish vaqti o‘rtacha 38 
soniyaga qisqardi, aerob imkoniyatlar (6 daqiqalik yugurish) esa 180 metrga 
yaxshilandi. Shuningdek, Ruffye-Dikson indeksi orqali yurak-qon tomir tizimi 
faoliyatining tezkor tiklanish darajasi (7,4 indeks) qayd etildi. Xulosa sifatida yugurish 
mashg‘ulotlarini estafeta o‘yinlari bilan uyg‘unlashtirishning o‘quvchilarni 
gipodinamiya xavfidan himoya qilish va ularning umumiy jismoniy holatini 
yaxshilashdagi ahamiyati asoslab berilgan. 

Библиографические ссылки

1. Javlonbek. Talaba yoshlarda jismoniy chidamlilik sifatlarini rivojlantirishda pedagogik tizimni

takomillashtirishning ilmiy-pedagogik asoslari // Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya. – 2022. – Vol. 1, № 26. –

B. 31–33. – DOI: https://doi.org/10.70413/zdpp-v01-i26-s18360.

2. Xudayberganov O. K. O‘zbekiston Respublikasi IIV akademiyalarida tahsil olayotgan kursantlar, o‘rta va uzoq

masofalarga yuguruvchilarni tayyorlash xususiyatlari // IBAST. – DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.7758691.

3. Jumaboyeva Z. B. Yengil atletika sportining kelib chiqishi va rivojlanishi tarixi. – 2023. – DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.8279877.

4. Laursen P. B., Jenkins D. G. The Scientific Basis for High-Intensity Interval Training: Optimising Training

Programmes and Maximising Performance in Highly Trained Endurance Athletes // Sports Medicine. – 2002. – Vol. 32, №

1. – P. 53–73. – DOI: 10.2165/00007256-200232010-00003.

5. Joyner M. J., Coyle E. F. Endurance Exercise Performance: The Physiology of Champions // The Journal of

Physiology. – 2008. – Vol. 586, № 1. – P. 35–44. – DOI: https://doi.org/10.1113/jphysiol.2007.143834.

6. Buchheit M., Laursen P. B. High-Intensity Interval Training, Solutions to the Programming Puzzle. Part I:

Cardiopulmonary Emphasis // Sports Medicine. – 2013. – Vol. 43, № 5. – P. 313–338. – DOI: 10.1007/s40279-013-0029-x.

7. Milanović Z., Sporiš G., Weston M. Effectiveness of High-Intensity Interval Training (HIT) and Continuous

Endurance Training for VO₂max Improvements: A Systematic Review and Meta-Analysis of Controlled Trials // Sports

Medicine. – 2015. – Vol. 45, № 10. – P. 1469–1481. – DOI: https://doi.org/10.1007/s40279-015-0365-0.

8. Buchheit M., Laursen P. B. High-Intensity Interval Training, Solutions to the Programming Puzzle. Part II: Anaerobic

Energy, Neuromuscular Load and Practical Applications // Sports Medicine. – 2013. – Vol. 43, № 10. – P. 927–954.

9. Xudoyberdiyev M. Sport maktabi o‘quvchilarida yengil atletika intervalli mashg‘ulotlari yordamida chidamlilikni

oshirish // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2026. – Vol. 4, № 10. – B. 107–111. – DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23133865.

10. Sloth M. et al. Effects of Sprint Interval Training on VO₂max and Aerobic Exercise Performance: A Systematic

Review and Meta-Analysis // Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports. – 2013. – Vol. 23, № 6. – P. e341–e352.

– DOI: https://doi.org/10.1111/sms.12092.

11. Weston K. S., Wisløff U., Coombes J. S. High-Intensity Interval Training in Patients with Lifestyle-Induced

Cardiometabolic Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis // British Journal of Sports Medicine. – 2014. – Vol. 48,

№ 16. – P. 1227–1234. – DOI: https://doi.org/10.1136/bjsports-2013-092576.

12. Матвеев Л. П. Теория и методика физической культуры. – 3-е изд. – Москва: Физкультура и спорт, 2019. –

543 с.

Загрузки

Nashr qilingan

2026-10-05

Nashr

Bo'lim

13.00.00 Pedagogika fanlari

Как цитировать

O‘QUVCHILARDA YUGURISH ORQALI JISMONIY CHIDAMLILIKNI RIVOJLANTIRISHNING GIGIYENIK VA PEDAGOGIK XUSUSIYATLARI. (2026). Zamonaviy Ilmiy-Texnik Tadqiqotlar, 2(4), 390-393. https://ijcst.uz/index.php/journal/article/view/367