ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ БУДУЩИХ ГИДОВ-ПЕРЕВОДЧИКОВ
Ключевые слова:
гид-переводчик, профессиональная компетентность, коммуникативная компетенция, межкультурная коммуникация, переводческая медиация, туристический дискурс, компетентностный подход, профессиональная подготовка.Аннотация
Цель статьи заключается в уточнении теоретического содержания
профессиональной компетентности будущих гидов-переводчиков,
систематизации её структурных компонентов и научном обосновании
методологических подходов, составляющих основу её развития. В исследовании
использованы методы сравнительного анализа, контент-анализа, системного
анализа и теоретического обобщения. Концепции коммуникативной
компетенции, межкультурной коммуникации, переводческой медиации и
туристской экскурсионной деятельности рассмотрены с интегративной точки
зрения. В результате предложена структура профессиональной компетентности
гида-переводчика, включающая лингвистико-коммуникативный, переводческо-
медиативный, межкультурный, предметно-туристический, организационно-
сервисный, цифровой-информационный и рефлексивно-этический компоненты.
Научная новизна статьи заключается в систематизации данных компонентов в их
функциональной взаимосвязи с профессиональными задачами, а также в
разработке авторского определения профессиональной компетентности гида-
переводчика. Результаты исследования могут быть использованы при
разработке учебных модулей, профессионально-ситуативных заданий и
критериев оценивания в области экскурсионного сопровождения и
переводческой деятельности.
Библиографические ссылки
1. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 18-iyuldagi O‘RQ-549-son *«Turizm to‘g‘risida»*gi Qonuni //
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – Manba
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 30-noyabrdagi 635-son *«Malaka sertifikatlarini
berish bo‘yicha davlat xizmatlari ko‘rsatishni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni tizimlashtirish to‘g‘risida»*gi
qarori. – Manba
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 4-sentabrdagi 468-son *«O‘zbekiston
Respublikasida ekskursiya xizmatlarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»*gi qarori. – Manba
4. Hymes D. On Communicative Competence // Sociolinguistics: Selected Readings / ed. by J. B. Pride, J. Holmes. –
Harmondsworth: Penguin, 1972. – P. 269–293.
5. Canale M., Swain M. Theoretical Bases of Communicative Approaches to Second Language Teaching and Testing
// Applied Linguistics. – 1980. – Vol. 1, No. 1. – P. 1–47. – DOI: 10.1093/applin/I.1.1
6. Canale M. From Communicative Competence to Communicative Language Pedagogy // Language and
Communication / ed. by J. C. Richards, R. W. Schmidt. – London: Longman, 1983. – P. 2–27.
7. Bachman L. F. Fundamental Considerations in Language Testing. – Oxford: Oxford University Press, 1990. – 408
p.
8. Celce-Murcia M. Rethinking the Role of Communicative Competence in Language Teaching // Intercultural
Language Use and Language Learning / ed. by E. Alcón Soler, M. P. Safont Jordà. – Dordrecht: Springer, 2007. – P. 41–57. –
DOI: 10.1007/978-1-4020-5639-0_3
9. Byram M. Teaching and Assessing Intercultural Communicative Competence. – Clevedon: Multilingual Matters,
1997. – 124 p.
10. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment –
Companion Volume. – Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2020. – 280 p. – ISBN 978-92-871-8621-8.
11. Cohen E. The Tourist Guide: The Origins, Structure and Dynamics of a Role // Annals of Tourism Research. –
1985. – Vol. 12, No. 1. – P. 5–29. – DOI: 10.1016/0160-7383(85)90037-4
12. Ap J., Wong K. K. F. Case Study on Tour Guiding: Professionalism, Issues and Problems // Tourism Management.
– 2001. – Vol. 22, No. 5. – P. 551–563. – DOI: 10.1016/S0261-5177(01)00013-9
13. Weiler B., Black R. Tour Guiding Research: Insights, Issues and Implications. – Bristol: Channel View Publications,
2015. – 208 p. – ISBN 978-1-84541-468-9.
14. Weiler B., Black R. The Changing Face of the Tour Guide: One-Way Communicator to Choreographer to Co-
Creator of the Tourist Experience // Tourism Recreation Research. – 2015. – Vol. 40, No. 3. – P. 364–378. – DOI:
10.1080/02508281.2015.1083742
15. Dudley-Evans T., St John M. J. Developments in English for Specific Purposes: A Multi-Disciplinary Approach. –
Cambridge: Cambridge University Press, 1998. – 301 p.
16. Basturkmen H. Developing Courses in English for Specific Purposes. – Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2010. –
157 p. – DOI: 10.1057/9780230290518
17. Ermanov D. R. Bo‘lajak gid-tarjimon talabalarini o‘qitishda dialoglardan foydalanish // Oriental Renaissance:
Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. – 2023. – Vol. 3, No. 1/2. – B. 407–417.
18. Deardorff D. K. Identification and Assessment of Intercultural Competence as a Student Outcome of
Internationalization // Journal of Studies in International Education. – 2006. – Vol. 10, No. 3. – P. 241–266. – DOI:
10.1177/1028315306287002