ИНТЕГРАТИВНАЯ ДИДАКТИКО-КОУЧИНГОВАЯ МОДЕЛЬ РАЗВИТИЯ САНОГЕННОЙ РЕФЛЕКСИВНОСТИ У БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ: НЕЙРОПЕДАГОГИЧЕСКАЯ ДЕТЕРМИНАЦИЯ И S-ОБРАЗНАЯ ДИНАМИКА
Ключевые слова:
саногенная рефлексивность, нейропедагогическая детерминация, патогенная руминация, интегративная дидактико-коучинговая модель, метакогнитивная автономность, профиль латеральности, S-образная динамика.Аннотация
В статье исследованы теоретико-методологические основы и
нейропедагогическая детерминация развития саногенной рефлексивности у
будущих учителей. На основе синтеза когнитивно-метакогнитивных подходов и
концепции саногенного мышления формирование саногенной рефлексивности
(SR) обосновано как концептуально-функциональная зависимость SR = f(M, N, D)
между внутренней психологической матрицей (M), нейропедагогическим
профилем (N) и внешними дидактическими условиями (D). В исследовании
раскрыта трёхфазная нелинейная динамика саногенной рефлексии,
протекающая по S-образной (сигмоидальной) траектории. Разработаны
интегративная дидактико-коучинговая модель, четырёхэтапный механизм её
реализации и необходимые нейропедагогические условия, направленные на
деконструкцию цепочки профессионального выгорания и патогенной
руминации, а также формирование метакогнитивной автономности у студентов.
Библиографические ссылки
1. Андреев В. И. Педагогика: учебный курс для творческого саморазвития. – 3-е изд. – Казань: Центр
инновационных технологий, 2012.
2. Braun S. S., Schonert-Reichl K. A., Roeser R. W. Effects of Teachers’ Emotion Regulation, Burnout, and Life
Satisfaction on Student Well-Being // Journal of Applied Developmental Psychology. – 2020. – Vol. 69. – Art. 101151. – DOI:
10.1016/j.appdev.2020.101151.
3. Caires S., Alves R., Martins Â., Magalhães P., Valente S. Promoting Socio-Emotional Skills in Initial Teacher
Training: An Emotional Educational Programme // International Journal of Emotional Education. – 2023. – Vol. 15, № 1. –
P. 21–33. – DOI: 10.56398/001c.73295.
4. Chang B., Burić I., Wang H. Teachers’ Emotion Regulation and Emotional Labor // Frontiers in Education. –
2022. – Vol. 7. – Art. 1062498. – DOI: 10.3389/feduc.2022.1062498.
5. Clarà M. How Emotion Shapes Teacher Reflection and Educational Practice: A Conceptual Analysis // Teaching
and Teacher Education. – 2019. – Vol. 81. – P. 78–86. – DOI: 10.1016/j.tate.2019.02.003.
6. Costa A. L., Garmston R. J. Cognitive Coaching: A Foundation for Renaissance Schools. – 2nd ed. – Christopher-
Gordon Publishers, 2002.
7. Давлетшин М. Г. Психология современного школьного учителя. – Ташкент: Ташкентский
государственный педагогический университет, 1999.
8. Dewey J. How We Think. – Dover Publications, 1997. – Original edition: 1910.
9. Doidge N. The Brain That Changes Itself: Stories of Personal Triumph from the Frontiers of Brain Science. –
Viking Penguin, 2007.
10. Dreer B. On the Outcomes of Teacher Wellbeing: A Systematic Review of Research // Frontiers in Psychology.
– 2023. – Vol. 14. – Art. 1205179. – DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1205179.
11. Foong L. Y. Y., Nor M. B. M., Nolan A. The Influence of Practicum Supervisors’ Facilitation Styles on Student
Teachers’ Reflective Thinking // Reflective Practice. – 2018. – Vol. 19, № 2. – P. 225–242. – DOI:
10.1080/14623943.2018.1437401.
12. Goziev E. G. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: Nosir nashriyoti, 2010.
13. Гребенюк О. С., Гребенюк Т. Б. Педагогика индивидуальности: учебник и практикум для вузов. – 2-е изд.
– М.: Юрайт, 2024.
14. Gribanova O., Kozlova E. Hemispheric Asymmetry and Cognitive Styles in Higher School Learning //
International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education (IJCRSEE). – 2023. – Vol. 11, № 1. – P.
89–98. – DOI: 10.23347/2334-8496-2023-11-1-89-98.
15. Gross J. J. Emotion Regulation: Affective, Cognitive, and Social Consequences // Psychophysiology. – 2002. – Vol.
39, № 3. – P. 281–310. – DOI: 10.1017/S0048577201393198.
16. Gulyamov J. R., Nurboyev Q. M., Khuzhakulov N. T. Teaching Children of Preschool Age in Neurodidactic
Conditions // PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology. – 2020b. – Vol. 17, № 7. – P. 11498–11504.
17. Gulyamov J. R., Nurboyev Q. M., Mirzayev A. U., Kalankhodzhaeva K. B. Organization of the Educational Process
Taking into Account the Functional Asymmetry of the Brain of Students as a Factor of the Development of Thinking
Creativity // PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology. – 2020a. – Vol. 17, № 6. – P. 3524–3534.
18. Hall P., Simeral A. Teach, Reflect, Learn: Building Your Capacity for Success in the Classroom. – ASCD, 2015.
19. Hascher T., Beltman S., Mansfield C. Teacher Wellbeing and Resilience: Towards an Integrative Model //
Educational Research. – 2021. – Vol. 63, № 4. – P. 416–439. – DOI: 10.1080/00131881.2021.1980416.
20. Immordino-Yang M. H. Emotion and Storytelling in Neuroeducation: Building Conceptual Connections in the
Brain // Mind, Brain, and Education. – 2021. – Vol. 15, № 2. – P. 145–151. – DOI: 10.1111/mbe.12282.
21. Йовайша Л. Проблемы профессиональной ориентации школьников. – М.: Педагогика, 1983.
22. Lu J., Chen J., Li Z., Li X. A Systematic Review of Teacher Resilience: A Perspective of the Job Demands and
Resources Model // Teaching and Teacher Education. – 2024. – Vol. 138. – Art. 104742. – DOI: 10.1016/j.tate.2023.104742.
23. Merzenich M. M. Soft-Wired: How the New Science of Brain Plasticity Can Change Your Life. – Parnassus
Publishing, 2013.
24. Mukhamedova D. G. Psixodiagnostika va eksperimental psixologiya. – Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy
jamiyati nashriyoti, 2015.
25. Newton P. M., Saloviita T. Sharing the Evidence on Learning Styles in Higher Education // Frontiers in
Education. – 2023. – Vol. 8. – Art. 1114519. – DOI: 10.3389/feduc.2023.1114519.
26. Nishonova Z. T. Mustaqil ijodiy fikrlashni rivojlantirishning psixologik asoslari. – Toshkent: Fan, 2003.
27. Nolen-Hoeksema S., Wisco B. E., Lyubomirsky S. Rethinking Rumination // Perspectives on Psychological
Science. – 2008. – Vol. 3, № 5. – P. 400–424. – DOI: 10.1111/j.1745-6924.2008.00088.x.
28. Ocklenburg S., Güntürkün O. The Lateralized Brain: The Neuroscience and Evolution of Hemispheric
Asymmetries. – Academic Press, 2018.
29. Орлов Ю. М. Саногенное мышление. – Слайдер, 2006.
30. Pampel F. C. Logistic Regression: A Primer. – 2nd ed. – SAGE Publications, 2020. – DOI:
10.4135/9781071878729.
31. Павлюченкова Н. В. Саногенная рефлексия как фактор развития эмоциональной компетентности:
диссертация. – Москва: Московский государственный университет, 2008.
32. Pozo-Rico T., Poveda R., Gutiérrez-Fresneda R., Castejón J. L., Gilar-Corbi R. Revamping Teacher Training for
Challenging Times: Teachers’ Well-Being, Resilience, Emotional Intelligence, and Innovative Methodologies as Key
Teaching Competencies // Psychology Research and Behavior Management. – 2023. – Vol. 16. – P. 1–18. – DOI:
10.2147/PRBM.S382324.
33. Rayner S., Riding R. Towards a Categorisation of Cognitive Styles and Learning Styles // Educational Psychology.
– 1997. – Vol. 17, № 1–2. – P. 5–27. – DOI: 10.1080/0144341970170101.
34. Scarpina F., Tagini S. The Stroop Color and Word Test // Frontiers in Psychology. – 2017. – Vol. 8. – Art. 557. –
DOI: 10.3389/fpsyg.2017.00557.
35. Schön D. A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. – 1st ed. – Routledge, 1992. – DOI:
10.4324/9781315237473.
36. Schraw G. Promoting General Metacognitive Awareness // Instructional Science. – 2001. – Vol. 29, № 2. – P.
113–125. – DOI: 10.1023/A:1016552603583.
37. Serrien D. J., Ivry R. B., Swinnen S. P. Dynamics of Hemispheric Specialization and Integration // Nature Reviews
Neuroscience. – 2006. – Vol. 7, № 2. – P. 163–174. – DOI: 10.1038/nrn1849.
38. Shen L. Anxiety, Boredom, and Burnout among EFL Teachers: The Mediating Role of Emotion Regulation //
Frontiers in Psychology. – 2022. – Vol. 13. – Art. 842920. – DOI: 10.3389/fpsyg.2022.842920.
39. Sperry R. W. Hemisphere Deconnection and Unity in Conscious Awareness // American Psychologist. – 1968. –
Vol. 23, № 10. – P. 723–733. – DOI: 10.1037/h0026833.
40. Stroop J. R. Studies of Interference in Serial Verbal Reactions // Journal of Experimental Psychology. – 1935. –
Vol. 18, № 6. – P. 643–662. – DOI: 10.1037/h0054651.
41. Tokuhama-Espinosa T. Bringing the Science of Learning to Education: A Neuropedagogical Approach. –
Teachers College Press, 2021.
42. Torrance E. P. Torrance Tests of Creative Thinking: Norms-Technical Manual. – Scholastic Testing Service, 1966.
43. Vallés A., Clarà M. Conceptualizing Teacher Resilience: A Comprehensive Framework to Articulate the Research
Field // Teachers and Teaching. – 2023. – Vol. 29, № 1. – P. 105–117. – DOI: 10.1080/13540602.2022.2158861.
44. Velasquez M. F., Chano J. M., Diaz M. A. Reflective Teaching Impact upon Pre-Service English Teachers’
Professional Development // rEFLections. – 2023. – Vol. 30, № 3. – P. 971–996.
45. Watkins E. R., Roberts H. Reflective Repetitive Thought and Rumination: Functional Implications for Mental
Health and Cognitive Processing // Current Opinion in Psychology. – 2020. – Vol. 34. – P. 92–97. – DOI:
10.1016/j.copsyc.2019.11.008.
46. Wyatt L. Teacher Reflective Practice and the Influence on Student Achievement: Doctoral Dissertation. –
Gardner-Webb University, 2020. – Publication № 28024443. – ProQuest Dissertations and Theses Global.
47. Yeager D. S., Dweck C. S. Mindsets That Promote Resilience: When Students Believe That Personal
Characteristics Can Be Developed // Educational Psychologist. – 2012. – Vol. 47, № 4. – P. 302–314. – DOI:
10.1080/00461520.2012.722805.
48. Zhang S., Luo Y. Review on the Conceptual Framework of Teacher Resilience // Frontiers in Psychology. – 2023.
– Vol. 14. – Art. 1179984. – DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1179984.
49. Zhou S., Slemp G. R., Vella-Brodrick D. A. Factors Associated with Teacher Wellbeing: A Meta-Analysis //
Educational Psychology Review. – 2024. – Vol. 36. – Art. 63. – DOI: 10.1007/s10648-024-09882-0.
50. Nishonova Z. T. Oliy maktab psixologiyasi. – Toshkent: Toshkent davlat pedagogika universiteti, 2003.
51. Шульте В. Таблицы для изучения свойств внимания: нейропсихологическая методика. – М.: Медицина,
1962.