MAQOM TA’LIMIDA MUSIQIY-NAZARIY BILIMLARNI MATEMATIK MODELLASHTIRISH ASOSIDA O‘QITISH METODIKASI
Kalit so‘zlar:
maqom ta’limi, musiqiy-nazariy bilim, matematik modellashtirish, ritm, metr, nota davomiyligi, pauza, an’anaviy xonanda, an’anaviy ijro, musiqiy kompetensiya.Abstrak
Mazkur maqolada maqom ta’limida musiqiy-nazariy bilimlarni matematik
modellashtirish asosida o‘qitishning pedagogik-metodik asoslari ishlab chiqilgan.
Tadqiqotda nota va pauza davomiyligi, ritmik nisbatlar, metr va o‘lchov tushunchalarini
kasrlar, nisbatlar va sodda tenglamalar orqali ifodalashning didaktik imkoniyatlari tahlil
qilingan. Matematik model musiqiy tushunchaning mazmunini almashtiruvchi vosita
emas, balki uni aniq tasavvur qilish, hisoblash, eshitish va amaliy ijro bilan bog‘lashga
xizmat qiluvchi didaktik vosita sifatida talqin etilgan. Tadqiqotda 7–11-sinf
o‘quvchilarining maqom ta’limidagi tayyorgarlik xususiyatlari, jumladan, “An’anaviy
xonanda” yo‘nalishida 62 nafar va “An’anaviy ijro” yo‘nalishida 61 nafar, jami 123 nafar
o‘quvchi tadqiqot konteksti sifatida hisobga olingan. “Musiqiy tushuncha → matematik
model → musiqiy belgi → eshitish → amaliy ijro → mustaqil tahlil” ketma-ketligiga
asoslangan metodik model taklif etilib, uning bosqichlari, baholash mezonlari va
indikatorlari belgilangan. Metodika o‘quvchilarning musiqiy-nazariy tushunchalarni
izchil o‘zlashtirishi, ritmik tuzilmani tahlil qilishi hamda nazariy bilimlarni ijrochilik
faoliyati bilan bog‘lashiga yo‘naltirilgan.
Библиографические ссылки
1. Ibrohimov O. A. Maqom asoslari. – Toshkent: Turon-Iqbol, 2018. – 160 b.
2. Matyoqubov O. Maqomot. – Toshkent: Musiqa nashriyoti, 2004. – 400 b.
3. Rajabov I. Maqomlar. – Toshkent: San’atshunoslik ilmiy-tadqiqot instituti, 2007.
4. Laitz S. G. The Complete Musician: An Integrated Approach to Tonal Theory, Analysis, and Listening. – 3rd ed. –
New York: Oxford University Press, 2012.
5. Kostka S., Payne D., Almén B. Tonal Harmony: With an Introduction to Post-Tonal Music. – 8th ed. – New York:
McGraw-Hill Education, 2018.
6. London J. Hearing in Time: Psychological Aspects of Musical Meter. – Oxford: Oxford University Press, 2004.
7. Hasty C. Meter as Rhythm. – 20th Anniversary ed. – Oxford: Oxford University Press, 2020.
8. Blum W., Niss M. Applied Mathematical Problem Solving, Modelling, Applications, and Links to Other
Subjects—State, Trends and Issues in Mathematics Instruction // Educational Studies in Mathematics. – 1991. – Vol. 22,
No. 1. – P. 37–68.
9. Sloboda J. A. The Musical Mind: The Cognitive Psychology of Music. – Oxford: Oxford University Press, 1985.
10. McPherson G. E. (ed.). The Child as Musician: A Handbook of Musical Development. – Oxford: Oxford University
Press, 2006.
11. Swanwick K. Teaching Music Musically. – London: Routledge, 1999.