RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TALABALARDA IJTIMOIY FAOL FUQAROLIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK ASOSLARI
Kalit so‘zlar:
raqamli transformatsiya, ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalari, ijtimoiy-pedagogik asoslar, talabalar ijtimoiy faolligi, raqamli ta’lim muhiti, raqamli savodxonlik, fuqarolik ishtiroki.Abstrak
Raqamli transformatsiya oliy ta’lim tizimida talabalarning ijtimoiy faol fuqarolik
kompetensiyalarini shakllantirishga yangi talablar qo‘ymoqda, biroq bu jarayonning
ijtimoiy-pedagogik asoslari yetarli darajada tizimli o‘rganilmagan. Tadqiqotning
maqsadi raqamli muhitda talabalarda ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalarini
rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik asoslarini aniqlash va tizimlashtirishdan iborat.
Tadqiqotda nazariy tahlil va ilmiy manbalarni tizimli o‘rganish usullari qo‘llanilib,
Google Scholar, Scopus, CyberLeninka va O‘zbekiston Milliy kutubxonasi elektron
katalogi bazalaridan 2020–2023-yillarda chop etilgan manbalar tahlil qilindi. Natijalar
shuni ko‘rsatdiki, ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalari kognitiv, aksiologik va
faoliyatga oid komponentlar birligida namoyon bo‘ladi. Raqamli platformalar, ijtimoiy
tarmoqlar va onlayn hamjamiyatlar fuqarolik ishtirokini kengaytiruvchi resurs sifatida
baholanadi. Shu bilan birga, passiv iste’mol, yuzaki ishtirok va raqamli tengsizlik kabi
cheklovchi omillar ham qayd etildi. Raqamli savodxonlik darajasi bilan ijtimoiy faollik
o‘rtasida bevosita bog‘liqlik aniqlandi hamda motivatsion, kognitiv, texnologik, tashkiliy
va muhitga oid omillar tizimlashtirildi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati shundaki,
aniqlangan omillar va samarali metodik shakllar (loyihaviy faoliyat, onlayn
munozaralar, raqamli volontyorlik, media-kontent yaratish) oliy ta’lim muassasalarida
ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirish jarayonini takomillashtirishga
xizmat qiladi.
Библиографические ссылки
1. Yo‘ldoshev J. G‘. Raqamli texnologiyalar sharoitida yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishning pedagogik omillari.
– Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021.
2. Xudoyberdiyev Z. Raqamli transformatsiya sharoitida talabalarda ijtimoiy kompetensiyalarni shakllantirish //
Pedagogik ta’lim. – 2022. – 4-jild, № 2. – B. 45–52.
3. Abdullayeva M. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirishda raqamli ta’lim muhitining o‘rni // Xalq
ta’limi. – 2021. – № 3. – B. 78–84.
4. Qodirov B. Raqamli jamiyatda talaba yoshlarning ijtimoiy faolligi: nazariya va amaliyot. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2020.
5. Tursunov S. Oliy ta’limda raqamli transformatsiya va ijtimoiy-pedagogik kompetensiyalar // Zamonaviy ta’lim. –
2023. – 5-jild, № 1. – B. 112–119.
6. Karimova N. Talabalarda fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirishning ijtimoiy-pedagogik asoslari. –
Samarqand: SamDU nashriyoti, 2022.
7. Rahimov A., Ismoilova D. Raqamli vositalar orqali talabalarning ijtimoiy faolligini shakllantirish // Pedagogika. –
2021. – № 2. – B. 56–63.
8. Nazarov O. Ijtimoiy faol fuqarolik tarbiyasining raqamli sharoitdagi muammolari. – Toshkent: O‘zPFITI nashriyoti,
2020.
9. Yusupova G. Raqamli transformatsiya sharoitida talabalarning ijtimoiy kompetensiyalarini rivojlantirish
texnologiyalari // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. – 2023. – 6-jild, № 3. – B. 34–41.
10. Mirzayev U. Fuqarolik jamiyati sharoitida yoshlarning ijtimoiy faolligi va raqamli savodxonlik. – Buxoro: BuxDU
nashriyoti, 2022.
11. Saidova R. Raqamli ta’lim muhitida ijtimoiy-pedagogik kompetensiyalarni shakllantirishning nazariy asoslari //
Uzluksiz ta’lim. – 2021. – № 4. – B. 89–96.
12. Ergashev T. Ijtimoiy faollik va fuqarolik kompetensiyalari: raqamli davr yondashuvi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
13. Islomov M., Xolmatova Z. Talabalarda ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyalarini rivojlantirishda raqamli
platformalarning imkoniyatlari // Ilm sarchashmalari. – 2023. – № 7. – B. 67–74.
14. Toshpulatova N. Raqamli transformatsiya sharoitida oliy ta’lim talabalarining ijtimoiy moslashuvi va faolligi. –
Nukus: QDU nashriyoti, 2022.
15. Jalilov A. Ijtimoiy-pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish
metodikasi // Pedagogik mahorat. – 2021. – № 3. – B. 102–109.
16. Sultonova F. Yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirishda raqamli kommunikatsiyalarning roli. – Toshkent: O‘zMU
nashriyoti, 2020.
17. Bekmurodov R. Raqamli jamiyatda fuqarolik kompetensiyalarini shakllantirishning ijtimoiy-pedagogik
mexanizmlari // Ta’lim tizimi. – 2023. – 2-jild, № 1. – B. 23–30.
18. Xasanova L. Talabalarda ijtimoiy faol fuqarolik pozitsiyasini rivojlantirishda raqamli ta’lim resurslarining
ahamiyati // Xorazm Ma’mun akademiyasi axborotnomasi. – 2022. – № 5. – B. 145–152.