RAQAMLI TAʻLIM MUHITIDA TALABALARNING MUSTAQIL FIKRLASH KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Kalit so‘zlar:
akademik oʻzini boshqarish, analitik mulohaza, dizayn asosidagi tadqiqot, muammoli topshiriqlar, oʻquv avtonomiyasiAbstrak
Maqsad — raqamli taʻlim muhiti sharoitida talabalarning mustaqil fikrlash
kompetensiyasini shakllantirishga xizmat qiladigan metodik yondashuvni amaliy
sinovdan oʻtkazish va uni takomillashtirish yoʻllarini aniqlash. Metodlar — dizayn
asosidagi tadqiqot, soʻrovnoma, ANOVA va SEM qoʻllanildi; tadqiqotga N=96 talaba jalb
qilindi, ular tajriba va nazorat guruhlariga ajratildi. Aniqlovchi bosqichda kirish testi
orqali boshlangʻich holat oʻlchandi, shakllantiruvchi bosqichda raqamli topshiriqlar,
muammoli vazifalar va mustaqil ishlashga yoʻnaltirilgan topshiriqlar majmuasi joriy
etildi, nazorat bosqichida esa chiqish testi va soʻrovnoma takroran oʻtkazildi. Natijalar
— guruhlar orasidagi boshlangʻich farq ahamiyatli boʻlmadi, p=0,712; bu holat tajriba
oldidan teng shartlar yaratilganini koʻrsatdi. Shakllantiruvchi taʻsirdan keyin tajriba
guruhida oʻzgarishlar oʻrtacha va yuqori darajada namoyon boʻldi, Cohen d=0,76 hamda
d=0,94 koʻrsatkichlari metodikaning sezilarli pedagogik samaraga ega ekanini bildirdi.
Natijalar muhokamasida SEM orqali tuzilgan bogʻlanishlar talabaning raqamli
topshiriqni bajarish mustaqilligi bilan fikrlash faolligi oʻrtasida barqaror aloqani
koʻrsatdi. Xulosa — taklif etilgan metodika mustaqil fikrlash kompetensiyasini
bosqichma-bosqich rivojlantirish uchun amaliy asos beradi; ilmiy hissa sifatida raqamli
muhitda kompetensiyani oʻlchash va shakllantirishni birlashtirgan tajriba modeli
aniqlashtirildi.
Библиографические ссылки
1. Muslimov N. A., Nurbayeva D. B. Raqamli ta’lim muhitida talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish
metodikasi // Pedagogik ta’lim. – 2022. – No. 4. – B. 12–18.
2. Jo‘rayev R. X., Meliboyev A. A. Talabalarda mustaqil fikrlash kompetensiyasini shakllantirishda raqamli
didaktika imkoniyatlari // Ta’lim, fan va innovatsiya. – 2023. – No. 2. – B. 34–41.
3. Begmatov A. B., Haydarova N. K. Talabalarning mustaqil fikrlash kompetensiyasini baholash mezonlari va
indikatorlari // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. – 2022. – No. 5. – B. 19–26.
4. Ravshanova Z. T., Atamatov B. S. Raqamli ta’lim resurslari asosida talabalarning tanqidiy va mustaqil fikrlashini
rivojlantirish // Pedagogik mahorat. – 2021. – No. 3. – B. 27–33.
5. Facione P. A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and
Instruction. – Millbrae, CA: The California Academic Press, 1990. – 46 p.
6. Meliboyev A. A., Begmatov A. B. Talabalarda mustaqil fikrlashni rivojlantirishda interaktiv topshiriqlardan
foydalanish // Ta’lim, fan va innovatsiya. – 2021. – No. 4. – B. 52–58.
7. Nurbayeva D. B., Jo‘rayev R. X. Raqamli ta’lim platformalarida mustaqil o‘qish faoliyatini boshqarish metodikasi
// Pedagogik mahorat. – 2023. – No. 6. – B. 14–20.
8. Atamatov B. S., Toshmatova M. M. Mustaqil fikrlash kompetensiyasini rivojlantirishda blended learning
yondashuvi // Pedagogik mahorat. – 2024. – No. 4. – B. 31–37.
9. Qodirov S. S., Nurbayeva D. B. Talabalarning kognitiv faolligini oshirishda raqamli ta’lim vositalari // Ta’lim va
innovatsion tadqiqotlar. – 2023. – No. 3. – B. 40–46.
10. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard
University Press, 1978. – 159 p.
11. Garrison D. R., Anderson T., Archer W. Critical Inquiry in a Text-Based Environment: Computer Conferencing in
Higher Education // The Internet and Higher Education. – 2000. – Vol. 2. – No. 2–3. – P. 87–105. DOI: 10.1016/S1096-
7516(00)00016-6.
12. Bond M., Bedenlier S., Marín V. I., Händel M., Zawacki-Richter O. Emergency Remote Teaching in Higher
Education: Mapping the First Global Online Semester // International Journal of Educational Technology in Higher Education.
– 2021. – Vol. 18. – No. 1. – P. 1–24. DOI: 10.1186/s41239-021-00282-x.
13. Trust T., Whalen J. Should Teachers Be Trained in Emergency Remote Teaching? Lessons Learned from the
COVID-19 Pandemic // Journal of Technology and Teacher Education. – 2020. – Vol. 28. – No. 2. – P. 189–199. DOI:
10.1007/s10639-020-10331-8.
14. Ravshanova Z. T. Raqamli ta’lim muhitida reflektiv o‘qitish texnologiyalari // Pedagogik ta’lim. – 2025. – No. 2.
– B. 23–29.
15. Zawacki-Richter O., Marín V. I., Bond M., Gouverneur F. Systematic Review of Research on Artificial Intelligence
Applications in Higher Education: Where Are the Educators? // International Journal of Educational Technology in Higher
Education. – 2019. – Vol. 16. – No. 1. – P. 1–27. DOI: 10.1186/s41239-019-0171-0.
16. Toshmatova M. M., Qodirov S. S. Oliy ta’limda raqamli muhit va mustaqil ta’lim faoliyatini tashkil etish //
Pedagogik ta’lim. – 2024. – No. 1. – B. 45–51.
